საქართველოში ალოობის სეზონის დაწყებამდე სულ რამდენიმე კვირა რჩება, თუმცა მარცვლეულის სექტორში ოპტიმიზმი პრაქტიკულად არ იგრძნობა. ფერმერები ახალ მოსავალს გაზრდილი ხარჯებით, დაბალი საბაზრო ფასითა და ხარისხობრივი პრობლემებით ხვდებიან. დარგის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ წლევანდელი მოსავალი რაოდენობრივად, სავარაუდოდ, შარშანდელ მაჩვენებელს გაუტოლდება, თუმცა მთავარი გამოწვევა ისევ ხარისხი და რეალიზაცია იქნება. ამას ემატება საწვავის, ტექნიკის მომსახურებისა და ტრანსპორტირების გაძვირებული ხარჯი, რაც მარცვლეულის წარმოებას სულ უფრო ნაკლებად მომგებიან საქმიანობად აქცევს.

მარცვლეულის მწარმოებელთა ასოციაციის ხელმძღვანელის, ნიკოლოზ ბენიაიძის შეფასებით, დარგი უკვე რამდენიმე წელია ერთსა და იმავე პრობლემურ წრეზე მოძრაობს — ხარჯი იზრდება, ხოლო ფასი პრაქტიკულად გაყინულია.

„ხორბლის მოყვანის ხარჯი თითქმის გაორმაგებულია, უცვლელია მხოლოდ ფასი, ერთ დონეზეა გაჩერებული. შეიძლება ითქვას, რომ იგი დამატებითი წნეხია, რაც ხალხს მოტივაციას უკარგავს. მოსავლის აღების ხარჯმა მოიმატა, მოგებაზე საუბარიც არ არის, ფასი თვითღირებულებასაც ვერ უტოლდება“, — აცხადებს ბენიაიძე.

მისი თქმით, განსაკუთრებული პრობლემა დიზელის საწვავის გაძვირებაა, რაც ავტომატურად აძვირებს კომბაინის მომსახურებას, ტექნიკის გადაადგილებას და მთლიანად მოსავლის აღების პროცესს.

„დიზელის გაძვირების გამო მოიმატა კომბაინის მომსახურებისა და ტრანსპორტირების ხარჯმაც. არც იმის გარანტიაა, რომ ფერმერი მოყვანილი მოსავლის რეალიზაციას შეძლებს“, — აღნიშნავს იგი.

სექტორში ამბობენ, რომ ქართული ხორბლის ბაზარი პრაქტიკულად რუსული მარცვლეულის ფასზეა მიბმული. რუსეთის მხრიდან დაბალი საექსპორტო ფასი ქართულ პროდუქციას კონკურენტუნარიანობას უკარგავს. ბენიაიძის შეფასებით, სწორედ ეს არის მიზეზი, რის გამოც ფერმერები ადგილობრივ ბაზარზე სამართლიან ფასს ვერ იღებენ.

„ჩვენთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რუსეთის ფაქტორი, ვინაიდან სწორედ იგი აიაფებს მარცვლეულს. სანქციების გამო ექსპორტი შეზღუდული აქვთ და ხორბლის ფასიც შესაბამისად დაბალია. შარშან 1 კილოგრამი, საშუალოდ, 70 თეთრის ფარგლებში გაიყიდა, წელს 60 თეთრს ძლივს აღწევს“, — ამბობს ბენიაიძე.

პრობლემა მხოლოდ ფასში არ არის. ზედიზედ რამდენიმე წელია, ქართული ხორბლის ხარისხიც სერიოზულ გამოწვევად რჩება. კლიმატური პირობები, არასაკმარისი აგროტექნიკური სტანდარტები და მოძველებული მიდგომები საბოლოო პროდუქტზეც აისახება. ფერმერების ნაწილი ამბობს, რომ ხარისხიანი მოსავლის მიღება შესაძლებელია, თუმცა ამისთვის შესაბამისი ტექნოლოგია, სარწყავი ინფრასტრუქტურა და თანამედროვე აგროსტანდარტებია საჭირო, რასაც ყველა მეურნეობა ვერ აკმაყოფილებს.

სიღნაღელი ფერმერის, ვანო ქადაგიშვილის შეფასებით, ქერის მიმართულებით მდგომარეობა შედარებით სტაბილურია, თუმცა ხორბლის ხარისხზე ამინდმა წელსაც უარყოფითად იმოქმედა.

„ხორბალი ხარისხით ჩამორჩება, მასზე ამინდის გავლენა განსაკუთრებით აისახა. რაც არ უნდა შრომა გასწიო, სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში განსხვავებული მდგომარეობაა. ამიტომ ვერ გეტყვით, რამდენი იქნება მოსავალი, ვარაუდი ჯერ ნაადრევია“, — აცხადებს ქადაგიშვილი.

მისი თქმით, ქართული ხორბლის მთავარი პრობლემა არა მხოლოდ დაბალი ფასი, არამედ სასურსათო უსაფრთხოების კუთხით არსებული სისუსტეცაა.

„არასაკმარისი მარაგია და ქართული ხორბალი ორ-სამ თვეზე მეტხანს არ გვყოფნის, რაც ქვეყნის სასურსათო უსაფრთხოების დიდი პრობლემაა. ფაქტობრივად, ყველა სეზონის წინ ველოდებით მთავრობის გადაწყვეტილებას, რომ დახმარება გაგვიწიონ“, — აღნიშნავს ფერმერი.

დარგის წარმომადგენლების ნაწილი მიიჩნევს, რომ სახელმწიფოს ჩარევა აუცილებელია, რადგან ხორბალი სტრატეგიული პროდუქტია და თავისუფალ ბაზარზე მისი სრულად მიტოვება ქვეყნისთვის რისკის შემცველია. სწორედ ამ არგუმენტით ხსნიან ისინი იმპორტირებულ ფქვილზე დაწესებულ მოსაკრებელსაც, რომელმაც ადგილობრივი წარმოების დროებითი დაცვა შეძლო.

თუმცა ეკონომისტების ნაწილი განსხვავებულ პოზიციას აფიქსირებს. მათი შეფასებით, ბაზრის ხელოვნური რეგულირება მხოლოდ დროებით ეფექტს იძლევა და სექტორის რეალურ პრობლემებს ვერ აგვარებს. ანალიტიკოსები მიუთითებენ, რომ სახელმწიფოს მხრიდან მუდმივი სუბსიდირება და ფასებში ჩარევა ფერმერებს კონკურენტუნარიანობის გაზრდის სტიმულს უკარგავს.

ეკონომიკური ექსპერტების ნაწილი ფიქრობს, რომ მთავარი პრობლემა დაბალი პროდუქტიულობაა. დღეს საქართველოში ჰექტარზე საშუალოდ დაახლოებით 2 ტონა ხორბალი მოდის, მაშინ როცა განვითარებულ აგროსისტემებში ეს მაჩვენებელი 5-7 ტონას აღწევს. თავად ფერმერებიც იხსენებენ, რომ საბჭოთა პერიოდში საშუალო მოსავლიანობა ბევრად მაღალი იყო.

„ჰექტარზე 2 ტონა ხორბალი დღეს ნორმალურ მოსავლიანობად მიიჩნევა, მაგრამ წლების წინ, საბჭოთა პერიოდში, ეს მაჩვენებელი 4 ტონას შეადგენდა. ეს იყო ნორმა“, — ამბობს ქადაგიშვილი.

გლობალურ ბაზარზე განსხვავებული სურათია. საერთაშორისო ანალიტიკური პლატფორმების შეფასებით, 2026 წელს მსოფლიოში ხორბლის წარმოება დაახლოებით 837 მილიონ ტონას მიაღწევს, რაც წინა წელთან შედარებით ზრდას ნიშნავს. მიწოდების ზრდამ მსოფლიო ბაზარზე ფასების შედარებითი სტაბილურობაც გამოიწვია. FAO-სა და საერთაშორისო მარცვლეულის საბჭოს მონაცემებით, გასულ წელს გლობალური ფასი დაახლოებით 6%-ით შემცირდა, რაც იმპორტდამოკიდებული ქვეყნებისთვის პოზიტიური ფაქტორია, თუმცა ადგილობრივი მწარმოებლებისთვის კონკურენციას კიდევ უფრო ამძაფრებს.

საქართველოში კი სტრატეგიული პროდუქტის მიმართულებით პრობლემა კვლავ უცვლელია. ოფიციალური მონაცემებით, 2025 წელს ქვეყანაში დაახლოებით 200 ათასი ტონა ხორბალი იწარმოებოდა, თუმცა ეს მოცულობა შიდა მოთხოვნის მხოლოდ მცირე ნაწილს ფარავს. შედეგად, ქვეყანა კვლავ ძირითადად იმპორტირებულ მარცვლეულზე რჩება დამოკიდებული.

საბოლოოდ, ქართული ხორბლის სექტორი ისევ ორ მთავარ რეალობას შორის არის მოქცეული: ერთი მხრივ, ქვეყანას ადგილობრივი წარმოება სასურსათო უსაფრთხოებისთვის სჭირდება, მეორე მხრივ, ფერმერები ბაზარზე ისეთ პირობებში მუშაობენ, სადაც თვითღირებულებაც კი აღარ ანაზღაურდება. ასეთ ფონზე მთავარი კითხვა უცვლელი რჩება — შეძლებს თუ არა სახელმწიფო სექტორის დროებითი გადარჩენის რეჟიმიდან რეალურ მოდერნიზაციაზე გადასვლას, თუ ქართული ხორბალი კიდევ ერთი სეზონის შემდეგაც იგივე პრობლემების წინაშე დარჩება.

წყაროები: