საქართველოში კარტოფილის ახალი სეზონი მზარდი ხარჯებით, დაბალი პროდუქტიულობითა და არასტაბილური ბაზრით იწყება. ფერმერები ამბობენ, რომ პრაქტიკულად გაძვირებულია ყველაფერი, რაც წარმოებისთვის არის საჭირო — საწვავი, სასუქი, სათესლე მასალა, პესტიციდები, ტექნიკის მომსახურება და მუშახელი. თუმცა, ამის პარალელურად, ბაზარი ისევ ვერ უზრუნველყოფს ისეთ ფასს, რომელიც გაზრდილ თვითღირებულებას დააბალანსებს. შედეგად, სექტორი ერთდროულად ორ პრობლემას აწყდება: წარმოება ძვირდება, მაგრამ მომგებიანობა არ იზრდება.
BM.GE-სთან საუბარში ფერმერები აღნიშნავენ, რომ მთავარი გამოწვევა სწორედ ხარჯების სწრაფი ზრდაა. მათი შეფასებით, ბოლო წლებში განსაკუთრებით გაძვირდა იმპორტირებული აგროსაშუალებები, რაც პირდაპირ აისახა საბოლოო თვითღირებულებაზე.
სექტორის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ კარტოფილის წარმოება საქართველოში სულ უფრო ძვირი ხდება, თუმცა ბაზარზე კონკურენცია და იმპორტირებული პროდუქცია ადგილობრივ ფერმერს ფასის ზრდის საშუალებას არ აძლევს. შედეგად, ბევრ მეურნეობას მხოლოდ ხარჯების „გასწორებაზე“ უწევს მუშაობა და არა მოგებაზე.
ხილისა და ბოსტნეულის ექსპორტიორთა ასოციაციის შეფასებით, სურსათის გაძვირების მიმდინარე ტენდენცია უახლოეს თვეებშიც გაგრძელდება. ასოციაციის ხელმძღვანელი ვახტანგ ბეჟიტაშვილი ამბობს, რომ გაზრდილი საწვავისა და ლოგისტიკური ხარჯები საბოლოოდ თითქმის ყველა აგროპროდუქტზე აისახება.
მისივე შეფასებით, საქართველოს აგროსექტორის მთავარი სისუსტე ისევ დაბალი პროდუქტიულობა და იმპორტდამოკიდებულებაა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას კარტოფილის წარმოების ბუნებრივი პირობები აქვს, ადგილობრივი ბაზარი ხშირად მაინც იმპორტირებულ პროდუქციაზეა დამოკიდებული, განსაკუთრებით იმ წლებში, როცა მოსავლიანობა კლიმატური ფაქტორების გამო მცირდება.
სწორედ პროდუქტიულობაა ის საკითხი, სადაც საქართველო რეგიონს კვლავ ჩამორჩება. სპეციალისტების შეფასებით, საქართველოში კარტოფილის საშუალო მოსავლიანობა დაახლოებით 20-25 ტონა ჰექტარზეა, შედარებით ძლიერ რეგიონებში კი 30-35 ტონას აღწევს. თუმცა, რეგიონულ და ევროპულ ბაზრებთან შედარებით ეს მაჩვენებელი მაინც დაბალია. მაგალითად, თურქეთში საშუალო მოსავლიანობა 35-40 ტონა/ჰექტრის ფარგლებში მერყეობს, ხოლო ევროკავშირის წამყვან ქვეყნებში, თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით, ხშირად 45-50 ტონასაც აჭარბებს.
ეკონომისტებისა და აგროსპეციალისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ მთავარი პრობლემა მხოლოდ ფასები არ არის. მათი შეფასებით, ქართულ სოფლის მეურნეობაში კვლავ სერიოზული პრობლემაა თანამედროვე აგროტექნოლოგიების, ხარისხიანი სათესლე მასალისა და სარწყავი ინფრასტრუქტურის დეფიციტი. სწორედ ამის გამო, ერთი და იგივე ფართობიდან მიღებული მოსავალი საქართველოში მნიშვნელოვნად ჩამორჩება კონკურენტ ქვეყნებს.
სპეციალისტები განსაკუთრებით სათესლე მასალის პრობლემაზე საუბრობენ. როგორც დარგში აცხადებენ, დაბალი ხარისხის ან გადაგვარებული სათესლე კარტოფილი მოსავლიანობას და ხარისხს მნიშვნელოვნად ამცირებს. ამ პრობლემაზე წლებია საუბრობენ აგროანალიტიკოსებიც. მათი შეფასებით, ბაზარზე ხშირად მოხვედრილი თესლი სათანადოდ სერტიფიცირებული არ არის, რაც საბოლოოდ დაავადებების გავრცელებასა და დაბალ პროდუქტიულობას იწვევს.
თუმცა, სექტორში განსხვავებული პოზიციაც არსებობს. ნაწილის შეფასებით, პრობლემა მხოლოდ სახელმწიფოს მხარდაჭერის ნაკლებობა არ არის და თავად ფერმერების ნაწილიც კვლავ მოძველებული მიდგომებით მუშაობს. მათი აზრით, თანამედროვე ტექნოლოგიების, წვეთოვანი სარწყავი სისტემების, სერტიფიცირებული სათესლე მასალისა და სწორად დაგეგმილი აგრონომიული პროცესების გამოყენების შემთხვევაში, საქართველოში კარტოფილის მოსავლიანობის მნიშვნელოვნად გაზრდა შესაძლებელია.
მეორე მხრივ, ფერმერები ამბობენ, რომ ტექნოლოგიური განახლება თავადაც სერიოზულ ფინანსურ რესურსს მოითხოვს, რასაც მცირე და საშუალო მეურნეობების დიდი ნაწილი ვერ წვდება. სწორედ ამიტომ, დარგში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ მიზნობრივი სახელმწიფო პროგრამების, შეღავათიანი აგროკრედიტებისა და ადგილობრივი წარმოების სტიმულირების აუცილებლობაზე.
პრობლემას გლობალური ბაზარიც ამძაფრებს. ბოლო წლებში მსოფლიო ბაზარზე მნიშვნელოვნად გაიზარდა სასუქის, დიზელისა და ლოგისტიკის ღირებულება. ამას ემატება კლიმატური ცვლილებები, რაც აგროსექტორისთვის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ რისკად რჩება. საქართველოში კარტოფილის მწარმოებელი რეგიონების ნაწილი უკვე საუბრობს არასტაბილურ ამინდზე, ტენიანობის პრობლემებზე და სეზონურ რისკებზე, რაც მოსავლიანობაზე პირდაპირ მოქმედებს.
ეკონომისტების ნაწილი ფიქრობს, რომ კარტოფილი საქართველოსთვის მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი აღარ არის. ის პირდაპირ უკავშირდება სურსათის უსაფრთხოებასაც, რადგან ქვეყანაში კარტოფილი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ მოხმარებადი პროდუქტია. სწორედ ამიტომ, სექტორის სუსტი მდგომარეობა მომავალში სურსათის ფასებზეც შეიძლება აისახოს.
ამ ფონზე, მთავარი კითხვა ისევ უცვლელია — შეძლებს თუ არა საქართველო კარტოფილის წარმოების იმ მოდელზე გადასვლას, სადაც ფერმერი მხოლოდ გადარჩენისთვის კი არა, რეალური მოგებისთვის იმუშავებს. დღეს არსებული რეალობა კი ასეთია: იზრდება ხარჯი, იზრდება იმპორტზე დამოკიდებულება, იზრდება ფასები მომხმარებლისთვის, მაგრამ ადგილობრივი მწარმოებლის ფინანსური მდგომარეობა მაინც არ უმჯობესდება.
საბოლოოდ, საქართველოს კარტოფილის სექტორი იმავე სისტემურ პრობლემას ეჯახება, რასაც მთლიანად ქართული აგროსექტორი — დაბალი პროდუქტიულობა, მაღალი თვითღირებულება, ტექნოლოგიური ჩამორჩენა და ბაზრის არასტაბილურობა. სანამ ეს საკითხები არ გადაიჭრება, კარტოფილი დარჩება კულტურად, რომლის წარმოებაც წლიდან წლამდე ძვირდება, მაგრამ ფერმერისთვის მაინც არასაკმარისად მომგებიანია.
წყაროები:
- https://bm.ge/news/kartofilis-tsarmoebistvis-sachiro-yvela-produqti-gadzvirebulia-kharjebis-gastsorebaze-vmushaobt-fermeri
- https://geostat.ge
- https://mepa.gov.ge
- https://rda.gov.ge
- https://srca.gov.ge
- https://fao.org
- https://agrokavkaz.ge
