რატომ მცირდება ინვესტიციები

რატომ მცირდება ინვესტიციები

access_time2019-10-22 18:30:34

ბოლო რამდენიმე წელია ინვესტიციები შეუქცევადად მცირდება და მისმა კლებამ უკვე საგანგაშო ხასიათიც მიიღო. მაგალითად, სტატისტიკის სამსახურის მონაცემების მიხედვით, საქართველოში განხორციელებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობამ 2019 წლის მეორე კვარტალში 187.0 მლნ აშშ დოლარი შეადგინა, რაც 2018 წლის მეორე კვარტლის დაზუსტებულ მონაცემებზე 53.7 პროცენტით ნაკლებია. თუმცა, ეს მხოლოდ მიმდინარე წლის სტატისტიკა არ არის. მაგალითად, თუ 2017 წელს ქვეყანაში 1.9 მლრდ FDI-ი განხორციელდა, 2018 წელს, მისი მოცულობა 1.2 მლრდ-ს არ აღემატებოდა. მეტიც, თუ ბოლო წლების სტატისტიკას ჩავხედავთ დავინახავთ, რომ ინვესტიციების მოცულობა ბოლო 5 წელია შემცირების ტენდენციით ხასიათდება. აღნიშნულ ტენდენციაზე არაფერს ამბობენ ეკონომიკურ გუნდში, თუმცა მიმდინარე წელს მკვეთრად შემცირებულ FDI-ის, ტექნიკური საკითხებით ხსნის, თავად სტატისტიკის სამსახური. კერძოდ, როგორც საქსტატში, ისე ეკონომიკურ გუნდში ინვესტიციების მკვეთრ შემცირებას ისეთი მიზეზებით ხსნიან როგორებიცაა, მაგისტრალური გაზსადენის მშენებლობის პროექტის დასრულება, არარეზიდენტი პირდაპირი ინვესტორის მიმართ ვალდებულებების შემცირება (სასესხო დავალიანების დაფარვა) და რეინვესტიციის მოცულობის შემცირება.

 

 

სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ აღნიშნული პროექტი მართლაც დასრულდა და რეზიდენტი პირების საკუთრებაში გადასულ აქტივებსაც შეუძლია ტექნიკური ზეგავლენა მოახდინოს მონაცემებზე, თუმცა არა ისეთი მასშტაბური, რომელიც რიცხვებში გვიფიქსირდება. ასეთ შემთხვევაში ისმის კითხვა, მაშინ რა განაპირობებს FDI-ის შეუქცევად კლებას წლების განმავლობაში. ამ მიმართულებით კი ქვეყნის საინვესტიციო გარემოზე, რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ზემოქმედებს და თანმიმდევრულად მიმოვიხილოთ ისინი.

 

 

საინვესტიციო პოლიტიკა

 

 

საინვესტიციო პოლიტიკა ეს არის დოკუმენტი, რომელშიც მკაფიოდ არის გაწერილი ამა თუ იმ დარგის პოტენციალი და სპეციფიკა. სწორედ ამ დოკუმენტის მეშვეობით ურთიერთობს სახელმწიფო ინვესტორებთან და ამავე დოკუმენტის მეშვეობით განსაზღვრავს, რომელი ტიპის ინვესტიცია უფრო ხელსაყრელია ქვეყნისთვის და რომელ ინვესტორს რა ტიპის შეთავაზება უფრო მეტად დააინტერესებს.

 

 

სამწუხაროდ, საქართველოს პრაქტიკულად საერთოდ არ გააჩნია საინვესტიციო პოლიტიკა. ყოველ შემთვევაში მას დღის სინათლე, ნამდვილად არ უნახავს. ამის ნათელი მაგალითია ენერგეტიკის სამინისტროს გაუქმება, მარტივად რომ ვთქვათ, ქვეყანა, რომლის მთავარი რესურსიც წყალია და, შესაბამისად, ჰიდრო რესურსების ხარჯზე ცდილობს ინვესტორების მოზიდვას ენერგეტიკაში, აუქმებს ენერგეტიკის სამინისტროს. მსუბუქად რომ ვთქვათ, ეს არ ჯდება არანაირ სტრატეგიაში. აღნიშნულ რეალობას უფრო ნათლად აღვიქვამთ, თუ გასულ წელს უშუალოდ ენერგეტიკის სექტორში შემოსულ ინვესტიციებს შევხედავთ, რომელიც თითქმის 100%-ით არის შემცირებული. კერძოდ, სტატისტიკის სამსახურის მონაცემებით, 2018 წლის IV კვარტალში ენერგეტიკის სექტორში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების სახით, სულ 3.7 მილიონი დოლარი ჩაიდო, რაც 2017 წლის ანალოგიური პერიოდის მაჩვენებელთან შედარებით 96%-ით ნაკლებია.


 

 

დღეს ჩვენი საინვესტიციო პოლიტიკა დახლოებით ასე გამოიყურება, რაც მეტი მით უკეთესი. ეს მიდგომა კი ყოველთვის არ ამართლებს და მრავალი ხარვეზიც აქვს. ასე მაგალითად, თუ საინვესტიციო მიმართულებებს ჩავხედავთ, მუდმივად მოწინავე პოზიციების იკავებს, მაგალითად საფინანსო სექტორი და მუდმივად უკანასკნელ ადგილზეა (და ხშირად ინვესტიციების გადინებასთანაც გვაქვს საქმე) სოფლის მეურნეობა. ეს ბუნებრივი პროცესია, რადგანაც ინვესტორი ინტერესდება იმ დარგით, რომელიც უფრო მაღალ ლიკვიდურია, ანუ რომელი დარგიდანაც მეტ მოგებას მიიღებს ნაკლებ დროში. ინვესტორებისთვის ნაკლებად მიმზიდველი დარგები მსოფლიოს ყველა ქვეყნის ეკონომიკას გააჩნია და ეს მხოლოდ საქართველოს პრობლემა არ არის. აქედან გამომდინარე, ამის ~წამალიც” უკვე არსებობს. ასეთ დარგებს სჭირდებათ დამატებითი მოტივაცია, დამატებითი ბიძგი ინვესტორისთვის, რომ მან თავისი კაპიტალი შედარებით ნაკლებ მომგებიან დარგში დააბანდოს. ინვესტორებისთვის ნაკლებ პოპულარული დარგების წასახალისებლად იყენებენ, ისეთ ბერკეტებს მაგალითად, როგორიც არის კონკრეტულ ეკონომიკურ სექტორში, სხვადასხვა რეგულაციების შერბილება ან საერთოდ გაუქმება. ასევე, განვითარებადი ქვეყნები ხშირად მიმართავენ სხვადასხვა საგადასახადო ლიბერალიზაციას ე.წ. საგადასახადო სამოთხეების მოწყობას და ა.შ.

 

 სწორედ ასეთი დარგებისთვის არსებობს საინვესტიციო პოლიტიკა, რომელთაც სჭირდებათ სპეციფიკური მიდგომა. სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს საინვესტიციო პოლიტიკა, რომლის ფარგლებშიც მსგავსი სენსიტიური დარგებისთვის, სპეციალური მოქმედების გეგმა იქნება შემუშავებული იმდენად, რამდენადაც ზემოთხსენებული ზოგადი ნაბიჯების გადადგმა საკმარისი არ არის, რასაც ციფრებიც გვაჩვენებს.


კიდევ ერთი მაგალითი, რაზეც შეიძლება ყურადღების გამახვილება, არის ინკლუზიურობა, რომელიც ყველა პრემიერ  მინისტრის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს ვერ მოხერხდა. ამის ერთ-ერთი მიზეზი კი არის ზემოთ მოყვანილი მონაცემები, მაგალითად საფინანსო სექტორი, რომელიც ვახსენეთ და რომელიც მოწინავეა საინვესტიციო მიმართულებებში, საერთო დასაქმებულების დახლოებით 5-7%-ი მოდის, ხოლო სოფლის მეურნეობაში კი საერთო დასაქმებულების 48%-ი.


პოლიტიკური გარემო და ინსტიტუტების მიმართ ნდობა ინვესტორები პოტენციურ საინვესტიციო ქვეყანაში FDI-ის განხორციელებამდე, არაერთ პარამეტრსა, თუ პროცესს აკვირდებიან, რათა კარგად შეისწავლონ ქვეყნის პოტენციალი. თუმცა, ყველა ქვეყნის ყველა ინვესტორისთვის უმნიშვნელოვანესია, თუ რამდენად დაცულად გრძნობს თავს, ამა თუ იმ ქვეყანაში, ბიზნესის კეთების დროს. ბიზნესის დაცულობას კი სხვა არაფერი განაპირობებს, თუ არა ინსტიტუტების სიძლიერე. ამ მიმართულებით უმთავრესია სასამართლო სისტემა, რომელსაც ჩვენს რეალობაში, არაერთი ხარვეზი აქვს, რასაც, ცხადია, კარგად ხედავენ პოტენციური ინვესტორები.

 

 ამის ნათელი დასტური იყო ამერიკული კომპანიების საქმე, რომლებიც თბილისის საქალაქო სასამართლომ, კოლოსალური თანხით დააჯარიმა. კერძოდ, საქმე ეხებოდა British American Tobacco-სა და Philip Morris-ის ქეისს, რომელიც ქართულმა სასამართლომ, ჯამში 362 მლნ ლარით დააჯარიმა. კოლოსალური ჯარიმის გარდა საქმეში კიდევ მრავალი საეჭვო გარემოება ფიქსირდებოდა.

 

 მაგალითად, სასამართლოს გადაწყვეტილებას საეჭვოდ ხდიდა, საქართველოს კონკურენციის სააგენტოს 2016 წელს 29 დეკემბრის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, უფილტრო და ფილტრიანი სიგარეტების ბაზარზე კონკურენტული გარემოა და მწარმოებელ/იმპორტიორ კომპანიებს შორის მიმდინარეობს მეტოქეობა და ბაზარზე არ შეინიშნება კონკურენციის შემზღუდველი პირობები და ხელოვნურად შექმნილი ბარიერები. ამ დასკვნიდან ზუსტად სამ თვეში კი სასამართლო სწორედ ამ მუხლების დარღვევაში ცნობს დამნაშავედ ამერიკულ კომპანიას და ქართული კომპანიის სასარგებლოდ უპრეცენდენტოდ დიდ ჯარიმას აკისრებს. თუ დავუშვებთ, რომ ამ სამ თვეში მართლაც შეიცვალა თამბაქოს ბაზარზე სიტუაცია და ამერიკული კომპანიები მართლაც არღვევდნენ ჯანსაღი კონკურენციის პირობებს (რაც სამი თვის ვადაში პრაქტიკულად შეუძლებელია) როგორც ეს სასამართლოს გადაწყვეტილებაში იყო ნათქვამი, ამის მიუხედავადაც ამერიკული კომპანიისთვის განსაზღვრული საჯარიმო თანხა, მაინც უსამართლო გამოდის იმდენად, რამდენადაც შეუძლებელია ქართულ კომპანიას სამი თვის ვადაში, ზემოთ ხსენებული ზარალი მიეღო.

 

 მეორე საკმაოდ საეჭვო გარემოება გახლდათ ის, რომ ორივე დავა ერთსა და იმავე მოსამართლესთან მოხვდა და ორივე დავაზე გადაწყვეტილება, ერთსა და იმავე დღეს გამოიტანა საქალაქო სასამართლომ. ამ ქეისიდან გამომდინარე, ქვეყანა საერთაშორისო სკანდალს, საპელაციო სასამართლომ გადაარჩინა, რომელმაც გააუქმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, თუმცა მხოლოდ მას შემდეგ რაც ამერიკის ელჩმა საჯაროდ დააყენა საქართველოში ინვესტორების დაცულობის საკითხი კითხვის ნიშნის ქვეშ.

 

 კიდევ ერთი გარემოება, რაც საკმაოდ ნეგატიურად ისახება საინვესტიციო გარემოზე, არის ქვეყანაში არსებული არასტაბილური ფონი და რაც მთავარია ეკონომიკური გუნდის ხშირი ცვლა. მაგალითად ბოლო 2 წელიწადში ქვეყანამ 4 ეკონომიკის მინისტრი შეიცვალა. ასეთი რეალობა, ცხადია არცერთ ინვესტორს არ აძლევს სტაბილურობის განცდას, მით უფრო ე.წ. ჰორიზონტალური ინვესტიციის, მარტივად, რომ ვთქვათ, გრძელვადიანი ინვესტიციის განხორციელების შემთხვევაში.

დასკვნის მაგიერ ბოლოსკენ შეიძლება ითქვას, რომ თავად მთავრობის მიერ მოშველიებული არგუმენტს, რომლის მიხედვითაც, ინვესტიციების შემცირება ტექნიკურმა მხარემ და მნიშვნელოვანი პროექტების დასრულებამ განაპირობა, ნამდვილად აქვს არსებობის საფუძველი, თუმცა ამ გარემოებას ემატება ქვეყანაში არსებული არასტაბილური გარემო, ცალსახად ბუნდოვანი საინვესტიციო პოლიტიკა და გაჭიანურებული პროექტები.

 

 

პაატა ბაირახტარი, ეკონომისტი – “აფბას” ვიცე – პრეზიდენტი.





#ლიბერთიგულით პროგრამა პენსიონერებისთვის ზაფხულის დღეებში გრძელდება

#ლიბერთიგულით პროგრამა პენსიონერებისთვის ზაფხულის დღეებში გრძელდება
access_time2020-07-16 14:00:39
დღეიდან, მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე პენსიონერებისთვის ლიბერთი ბანკისა და კომპანია „აქვა გეო"-ს ერთობლივი საზაფხულო აქცია იწყება. ლიბერთი ბანკის სპეციალურად შერჩეულ 25, ყველაზე მეტად დატვირთულ ფილიალთან, ბანკის მომხმარებლებს სასმელი და გაზირებული მინერალური წყლებით გაუმასპინძლდებიან.   პანდემიის გამო, ჯანდაცვის რეკომენდაციების  გათვალისწინებით, ბანკის სერვისცენტრებში მხოლოდ განსაზღვრული ადამიანების თავშეყრაა დასაშვები. გარეთ კი ცხელა, და მომხმარებლებისთვის კომფორტის...

თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა ჯანდაცვის სამინისტრო დაკარგავს თავის რეალური ფუნქციას და კლინიკების წინაღმდეგ სადამსჯელო რაზმად გადაიქცევა - კობერიძე გაბუნიას

თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა ჯანდაცვის სამინისტრო დაკარგავს თავის რეალური ფუნქციას და კლინიკების  წინაღმდეგ სადამსჯელო რაზმად გადაიქცევა -  კობერიძე გაბუნიას
access_time2020-07-16 15:45:09
„თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა, ჯანდაცვის სამინისტრო გაიზიარებს იმ ტენდენციას, რაც მარეგულირებლებს აქვს, რომ მაქსიმალურად გააკონტროლოს ბიზნესი“, - ამის შესახებ დამოუკიდებელმა დეპუტატმა ლევან კობერიძემ სესიის პლენარული სხდომაზე განაცხადა. მისი თქმით, მარეგულირებელს რეალურად ეძლევა  საშუალება, რომ თავისი შეხედულების მიხედვით, ცუდი განზრახვების პირობებში კლინიკის საქმიანობა შეაჩეროს. დამოუკიდებელი დეპუტატმა კითხვები ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილეს, თამარ გაბუნიას...

კობა გვენეტაძე - „ფულადი გზავნილების 17.8%-იანი გაზრდა, ეკონომიკურ აქტივობას გამოაცოცხლებს“

კობა გვენეტაძე - „ფულადი გზავნილების 17.8%-იანი გაზრდა, ეკონომიკურ აქტივობას გამოაცოცხლებს“
access_time2020-07-16 14:00:33
„ივნისში ფულადი გზავნილები წინა წელთან შედარებით გაიზარდა. როგორც ამავე საკითხთან დაკავშირებულ წინა პოსტში აღვნიშნე, დადებითი ტენდენციები ამ მაჩვენებლის დინამიკაში მნიშვნელოვანი და კარგი ფაქტია, რადგან ეს იმას ნიშნავს, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი იმდენად გაუარესებული არ გვექნება, როგორც ეს პანდემიის დასაწყისში ჩანდა. ეს კი, თავის მხრივ, ეკონომიკური აქტივობის გამოცოცხლებასა და პანდემიის დასაწყისში მოსალოდნელთან შედარებით უფრო მყარ ლარსაც ნიშნავს“, — ამის...

კურორტ ბაკურიანის უკეთ მართვის მიზნით, ბორჯომის მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს დააფუძნებს

კურორტ ბაკურიანის უკეთ მართვის მიზნით, ბორჯომის მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს დააფუძნებს
access_time2020-07-16 12:20:23
ბორჯომის მუნიციპალიტეტი პირველია, რომელსაც საქართველოს მთავრობამ უფლება მისცა შექმნას საჯარო სამართლის იურიდიული პირი კურორტ ბაკურიანის ეფექტურად მართვის მიზნით. ინფორმაციას რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო ავრცელებს. „ამ უფლების განსახორციელებლად, პირველ ეტაპზე, დაბა ბაკურიანი და სოფელი მიტარბი განისაზღვრა იმ დასახლებათა ერთობლიობად, რომელშიც ბორჯომის მუნიციპალიტეტის საკრებულო დააფუძნებს ახალ მართვის ორგანოს. 2019...

ღვინის ფალსიფიკაციის პრობლემა არა უცხოელი ექსპერტის შემოყვანით, არამედ ღვინის ეროვნული სააგენტოს აქტიური მუშაობით მოგვარდება

ღვინის ფალსიფიკაციის პრობლემა არა უცხოელი ექსპერტის შემოყვანით, არამედ ღვინის ეროვნული სააგენტოს აქტიური მუშაობით მოგვარდება
access_time2020-07-16 11:00:55
„ღვინის ინდუსტრიის დიდი ნაწილი მუშაობს ხარისხზე და ქართული ღვინის მაღალ ფასიან სეგმენტში აყვანას ცდილობს. პირობითად რომ ვთქვათ, მათ უნდათ, რომ 1 მილიონი ბოთლი გაყიდონ 10 დოლარად. მაგრამ არიან ადამიანები, რომლებიც ღვინის „გაბევრებით“ არიან დაკავებული. ეს ორი კონცეფცია ერთმანეთს ეჯახება. მე პირადად შეთავაზებული მაქვს ინსტრუმენტები, რაც ხარისხის კონტროლის პროცესში საერთაშორისო კომპანიის ჩარევას გულისხმობს. სამწუხაროდ, ამ საკითხის მუდმივი გადავადება ხდება“, - ამის შესახებ „ისთ გეით...


მსგავსი სიახლეები

up