რა ინფორმაციას ინახავს თვითმფრინავის „შავი ყუთი“ და ვინ და როგორ შიფრავს მას?

რა ინფორმაციას ინახავს თვითმფრინავის „შავი ყუთი“ და ვინ და როგორ შიფრავს მას?

access_time2020-01-18 12:00:04

თეირანში ჩამოვარდნილი უკრაინული ავიალაინერის შავი ყუთის გაშიფრვა გრძელდება. Boeing 737-800-ზე თავდასხმის საქმის გამოძიებაში ყველა ის ქვეყანა მონაწილეობს, რომლის მოქალაქეებიც 8 იანვარს მომხდარ ავიაკატასტროფაში დაიღუპნენ. ეგრეთ წოდებული შავი ყუთების გაშიფრვას ირანელი და უკრაინელი ექსპერტები ცდილობენ. ორივე ბორტჩამწერი ძლიერად არის დაზიანებული. ამიტომ, თუ მათზე ჩაწერილი ინფორმაციის წაკითხვა ვერ მოხერხდა, შესაძლოა ირანს შავი ყუთების ქვეყნის ფარგლებს გარეთ გაგზავნა მოუწიოს. მაგალითად, კანადასა და საფრანგეთში, რომლებიც მსგავსი სამუშაოებისთვის გაცილებით თანამედროვე ტექნოლოგიებს ფლობენ.

 

შავი ყუთი რთულად ზიანდება და იოლი აღმოსაჩენია?

ეგრეთ წოდებული შავი ყუთი იგივე საბორტო თვითჩამწერი განსაკუთრებული მეთოდით დაცული ჩამწერი აპარატია, რომელიც კომპიუტერის მყარი დისკის ან მეხსიერების ბარათის მსგავსია. აქ რეგისტრირდება და ინახება ფრენის პარამეტრებისა და ავიალაინერის მუშაობის შესახებ ყველა მნიშვნელოვანი ინფორმაცია, ასევე - პილოტის კაბინაში მიმდინარე დიალოგი. ადრე ეს კომპონენტები ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ, ორ სხვადასხვა აპარატში ინახებოდა, დღეს უკვე ხელმისაწვდომია კომბინირებული მოდელები, რომლებშიც ორივე ფუნქცია ერთად არის თავმოყრილი. თუმცა, წესების თანახმად, ამ შემთხვევაშიც კი აუცილებელია, ბორტზე ორი ასეთი კომბინირებული თვითჩამწერი იყოს.

 

შავი ყუთი ისეთ მდგომარეობაში უნდა იყოს, ნებისმიერ დატვირთვას გაუძლოს და სხვადასხვა ავარიული სცენარის განვითარებისას უვნებელი დარჩეს. სანამ მისი მოხმარება ნებადართული გახდება, ბორტჩამწერს ცდიან. ის უნდა უძლებდეს ბეტონის კედელზე 750 კმ/სთ სიჩქარის დარტყმას, სულ ცოტა, 5 წუთის განმავლობაში 2,25 ტონის სიმძიმის ზეწოლას, სულ ცოტა, ერთი საათის განმავლობაში 1100 გრადუს ცელსიუსამდე ტემპერატურასა და წყალქვეშ 6000 მეტრამდე სიღრმეში ყოფნას. 

 

შავი ყუთი ზღვაში უფრო სწრაფად რომ იპოვონ, მოწყობილობა მარილიან წყალთან კონტაქტის შედეგად, ავტომატურად რთავს რადიოშუქურას, რომლის სიგნალის დაჭერაც ორი კილომეტრის რადიუსშია შესაძლებელი. ეს მანძილი არც ისე დიდია, ამიტომ მაშველებმა აუცილებლად უნდა იცოდნენ თვითმფრინავის ფრაგმენტების მიახლოებითი მდებარეობა.

 

შავი ყუთი პილოტების პირად საუბარსაც იწერს?

საბორტო თვითჩამწერი თვითმფრინავის კაბინაში ყველანაირ ხმას იწერს. პილოტების საუბრის პარალელურად ის აფიქსირებს ინსტრუქციებს, რომლებსაც საბორტო კომპიუტერი გასცემს, სახმელეთო მომსახურების პერსონალთან კომუნიკაციას, ბორტგამცილებლების საუბარს, ასევე - ყველა იმ განცხადებას, რომელსაც ეკიპაჟის წევრები მგზავრებისთვის აკეთებენ. გარდა ამისა, მოწყობილობა აფიქსირებს ყველა იმ ბგერას, რომლებსაც გადამრთველები და მომუშავე ძრავები გამოსცემენ.


 

ეგრეთ წოდებულ შავ ყუთში იწერება და ინახება პილოტების კერძო საუბრებიც. ამიტომაც ამ ჩანაწერების გაანალიზება და გაშიფრვა სრული კონტროლის ქვეშ უნდა მიმდინარეობდეს. აქვე უნდა იქნეს გათვალსიწინებული პირად მონაცემთა დაცვის ვალდებულება. ამ დიალოგების შინაარსი შეიძლება გამოყენონ მხოლოდ იმისათვის, რომ ავარიის ან ტექნიკური ხარვეზის მიზეზი დადგინდეს.

 

საბორტო თვითჩამწერში მხოლოდ ბოლო 120 წუთის ხმოვანი მასალა ინახება, უფრო ძველი ინფორმაცია კი ავტომატურად იშლება. ეგრეთ წოდებული შავი ყუთის ბოლო მოდელებში კი მხოლოდ ბოლო 30 წუთის საუბარი რჩება. გარდა ამისა, პილოტს აქვს ტექნიკური შესაძლებლობა, რომ ჩაწერა შეაჩეროს ან წაშალოს. თუმცა, როგორც საავიაციო კატასტროფების საგამოძიებო დაწესებულებების სპეციალისტები განმარტავენ, ეს პრაქტიკაში არ ხდება.

 

საბორტო თვითჩამწერზე, რომელიც ფრენის ტექნიკურ პარამეტრებსა და ავიალაინერის მდგომარეობას აფიქსირებს, პილოტებს პირდაპირი წვდომა აღარ აქვთ. ძველი მოდელების შემთხვევაში, მფრინავს ფრენის დაწყებამდე ეს აპარატი ხელით უნდა ჩაერთო, მაგრამ თანამედროვე ავიაციაში ეს ავტომატურად ხდება.

 

რა სახის ტექნიკურ ინფორმაციას იწერს შავი ყუთი?

ბოლო წლებში შავ ყუთში შენახული ინფორმაციის მოცულობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. სპეციალისტების განმარტებით, დღეისათვის საბორტო თვითჩაწერები ასობით და ათასობით სხვადასხვა პარამეტრს აფიქსირებენ. მათ შორის არის ფრენის ტრაექტორია, სიმაღლე, სიჩქარე, თვითმფრინავის მდებარეობა, ძრავის მუშაობა და სხვ.

 

როგორ და სად იშიფრება შავი ყუთი?

სპეციალისტების თქმით, ეგრეთ წოდებულ შავ ყუთზე არსებული მასალებს შიფრავენ არა მხოლოდ ავიაკატასტროფის დროს, არამედ ყოველი სერიოზული ინცინდენტის შემდეგ, რომელიც ტექნიკურ პრობლემას უკავშირდება. როგორც წესი, მსგავსი შემთხვევების დროს კატასტროფის თავიდან არიდება ძალიან იშვიათია.

 

საბორტო თვითჩამწერზე არსებული ინფორმაციის ანალიზისა და გაშიფრვისთვის მსოფლიოში მხოლოდ რამდენიმე სპეციალიზებული ცენტრი არსებობს. თითოეულში შესაძლებელია ყველა ტიპის ეგრეთ წოდებულ შავ ყუთზე მუშაობა. მაგალითად, გერმანულ განყოფილებაში შესაძლებელია როგორც დასავლეთ ევროპაში, ისე რუსეთში წარმოებული რამდენიმე სახეობის საბორტო თვითჩამწერზე მუშაობა. თუმცა არის შემთხვევები, რომ ისინი დახმარებისთვის უცხოელ კოლეგებს მიმართავენ.

 

ექსპერტების აზრით, მომავალში შესაძლებელია თვითმფრინავის ბორტზე ვიდეორეგისტრატორების დამონტაჟება, რომელიც პილოტების კაბინაში გამოსახუელებასაც ჩაიწერს. ამ ტიპის რადიოშუქურის სიმძლავრეც ბევრად მეტი იქნება.

 

და კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტი: საბორტო თვითჩამწერების საერთო სახელი „შავი ყუთი“ ინგლისურ ენაში დამკვიდრებული განსაზღვრების - black box - კალკია. სინამდვილეში საბორტო თვითჩამწერები შავი სულაც არ არის. ის ყოველთვის მკვეთრი ნარინჯისფერია, რათა მაშველებმა თვითმფრინავის ნამსხვრევებში იოლად იპოვონ.



Imedinews

თეგები:
შავი ყუთი



საქართველოს ბიზნეს ასოციაცია სამედიცინო სფეროს მარეგულირებელ კანონმდებლობაში ცვლილებებს კიდევ ერთხელ ეხმაურება

საქართველოს ბიზნეს ასოციაცია სამედიცინო სფეროს მარეგულირებელ კანონმდებლობაში ცვლილებებს კიდევ ერთხელ ეხმაურება
access_time2020-07-16 16:00:27
სამედიცინო სფეროს მარეგულირებელ კანონმდებლობაში დაგეგმილ ცვლილებებს საქართველოს ბიზნეს ასოციაციაში კიდევ ერთხელ ეხმაურებიან და კანონპროექტის ინიციატორებსა და კანონმდებლებს მოუწოდებენ, 17 ივლისს დაგეგმილი საკომიტეტო მოსმენის ფარგლებში სათანადო გულისხმიერებით გაეცნონ ჯანდაცვის სექტორის მიერ კანონპროექტში დანახულ საფრთხეებს. როგორც ასოციაციაში აცხადებენ, მიუხედავად გარკვეული ცვლილებებისა, რაც კანონპროექტში პირველი მოსმენის შემდეგ განხორციელდა, მასში კვლავ რჩება რიგი...

„USAID-ი საქართველოს ეხმარებოდა, რომ მცირე და საშუალო ჰიდროელექტროსადგურების ფუნქციონირება კომერციულად გამრთლებული გამხდარიყო“ - ნიკა ოყრეშიძე

„USAID-ი საქართველოს ეხმარებოდა, რომ მცირე და საშუალო ჰიდროელექტროსადგურების ფუნქციონირება კომერციულად გამრთლებული გამხდარიყო“ - ნიკა ოყრეშიძე
access_time2020-07-16 19:00:08
რადიო „კომერსანტის“ გადაცემაში „პროფესიონალები“ USAID-ის ეკონომიკის ოფისის ენერგეტიკის სექტორის მრჩეველმა ნიკა ოყრეშიძემ და სემეკის ელექტროენერგეტიკის დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილემ ზვიად გაჩეჩილაძემ საქართველოში...

Forbes: 2020 წელს „გაზპრომმა“ 10 მლრდ. დოლარი იზარალა

Forbes: 2020 წელს „გაზპრომმა“ 10 მლრდ. დოლარი იზარალა
access_time2020-07-16 20:00:56
2020 წელი „გაზპრომისთვის“ ძალიან რთული აღმოჩნდა. გაზის ექსპორტისგან მიღებული შემოსავალი 53%-ით შემცირდა და წლის საბოლოო პროგნოზით მაჩვენებელი შესაძლოა 2000-ანი წლების მინიმუმამდე დაეცეს. 4 წლის მანძილზე მონოპოლია გაზის მოპოვებას და შესაბამისად ექსპორტს მუდმივად ზრდიდა. 2019 წელს მაჩვენებლები მცირედით გაუარესდა და ევროპაში ექსპორტი უმნიშვნელოდ - 201,7-დან 199 მლრდ. კუბურ მეტრამდე შემცირდა. თუმცა, ეს მხოლოდ დასაწყისი იყო, რადგან ნამდვილი...

#ლიბერთიგულით პროგრამა პენსიონერებისთვის ზაფხულის დღეებში გრძელდება

#ლიბერთიგულით პროგრამა პენსიონერებისთვის ზაფხულის დღეებში გრძელდება
access_time2020-07-16 14:00:39
დღეიდან, მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე პენსიონერებისთვის ლიბერთი ბანკისა და კომპანია „აქვა გეო"-ს ერთობლივი საზაფხულო აქცია იწყება. ლიბერთი ბანკის სპეციალურად შერჩეულ 25, ყველაზე მეტად დატვირთულ ფილიალთან, ბანკის მომხმარებლებს სასმელი და გაზირებული მინერალური წყლებით გაუმასპინძლდებიან.   პანდემიის გამო, ჯანდაცვის რეკომენდაციების  გათვალისწინებით, ბანკის სერვისცენტრებში მხოლოდ განსაზღვრული ადამიანების თავშეყრაა დასაშვები. გარეთ კი ცხელა, და მომხმარებლებისთვის კომფორტის...

თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა ჯანდაცვის სამინისტრო დაკარგავს თავის რეალური ფუნქციას და კლინიკების წინაღმდეგ სადამსჯელო რაზმად გადაიქცევა - კობერიძე გაბუნიას

თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა ჯანდაცვის სამინისტრო დაკარგავს თავის რეალური ფუნქციას და კლინიკების  წინაღმდეგ სადამსჯელო რაზმად გადაიქცევა -  კობერიძე გაბუნიას
access_time2020-07-16 15:45:09
„თუ კანონპროექტში ცვლილება არ შევა, ჯანდაცვის სამინისტრო გაიზიარებს იმ ტენდენციას, რაც მარეგულირებლებს აქვს, რომ მაქსიმალურად გააკონტროლოს ბიზნესი“, - ამის შესახებ დამოუკიდებელმა დეპუტატმა ლევან კობერიძემ სესიის პლენარული სხდომაზე განაცხადა. მისი თქმით, მარეგულირებელს რეალურად ეძლევა  საშუალება, რომ თავისი შეხედულების მიხედვით, ცუდი განზრახვების პირობებში კლინიკის საქმიანობა შეაჩეროს. დამოუკიდებელი დეპუტატმა კითხვები ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილეს, თამარ გაბუნიას...


მსგავსი სიახლეები

up