ISET : თურქეთის სავალუტო კრიზისმა საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც

ISET : თურქეთის სავალუტო კრიზისმა საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც

access_time2019-06-05 11:00:53


ბოლო პერიოდში ლარი აშშ დოლარის მიმართ გაუფასურებასთან დაკავშირებით ISET-მა ანალიზი გააკეთა, თუმცა საბოლოო მიზეზი მაინც გაურკვეველი დარჩა  ლარის აშშ დოლარის მიმართ მოკლევადიანი გაუფასურების მიზეზების შესახებ დისკუსია კონკრეტულ პასუხებს არ გვაძლევს. მიმდინარე ანგარიშისა და კაპიტალის ნაკადების შესახებ მონაცემების სიღრმისეული ანალიზის გარეშე ნებისმიერი ერთმნიშვნელოვანი ახსნა საუკეთესო შემთხვევაში უბრალო ვარაუდი იქნება, უარეს შემთხვევაში – ტყუილი, - ასეთია  რეიტინგული  კვლევითი ინსტიტუტის დასკვნა.  


 

კვლევის შედეგებს კომერსანტი უცვლელად გთავაზობთ: 


ქართულმა ვალუტამ დაახლოებით რვა თეთრით იკლო და მედიაში, პოლიტიკურ წრეებსა და ექსპერტებს შორის მღელვარების მორიგი ტალღა გამოიწვია. მთავრობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ეს მხოლოდ მოკლევადიანი მერყეობაა, რომელიც გამოწვეულია უარყოფითი მოლოდინებით, თურქული ლირის გაუფასურებით და დოლარის გლობალური გამყარებით და, შესაბამისად, ბოლოდროინდელი მოვლენები დაკავშირებული არ არის ეკონიმიკის ფუნამენტურ ფაქტორებთან; მეორე მხრივ, ოპოზიციის წევრებმაც არ დააყოვნეს და ლარის გაუფასურების მიზეზად არაკომპეტენტური ფისკალური და მონეტარული პოლიტიკა დაასახელეს.


უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთ მოკლე ვადაში შეუძლებელია ზუსტად განისაზღვროს ლარის გაცვლით კურსზე მოქმედი ფაქტორები. ამის მიზეზი, ძირითადად, მონაცემების ხელმისაწვდომობა ან, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, მონაცემების არარსებობაა; მაისის თვის ვაჭრობის მაჩვენებლები, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები, ფულადი გზავნილებიდან და ტურიზმიდან შემოსული თანხები ჯერჯერობით უცნობია. ამიტომ ნებისმიერი მცდელობა, ავხსნათ ბოლოდროინდელი რყევები მაკროეკონომიკური ფაქტორებით, მხოლოდ ზოგადი ვარაუდია. თუმცა თურქული ლირის რყევების მოშველიება ლარის ყველა „პრობლემის“ ასახსნელად უფრო ლოგიკური (და ამავე დროს, მარტივი) გზაა მომაბეზრებელი ჟურნალისტების თავიდან მოსაშორებლად.


ერთი შეხედვით, თითქოს ადვილია ამ ორი ვალუტის „თანამოძრაობის“ დასკვნამდე მისვლა. ურთიერთკავშირის დასადგენად, შეგვიძლია უბრალოდ შევხედოთ ვალუტის კურსის ცვლილებებს აშშ დოლართან მიმართებაში. გრაფიკი #1 გვიჩვენებს აშშ დოლარის ქართულ ლართან, რუსულ რუბლსა და თურქულ ლირასთან მიმართებაში გამყარების დინამიკას უკანასკნელი ხუთი წლის მანძილზე (აღმასვლა ნიშნავს, რომ აშშ დოლარი მოცემულ ვალუტასთან მიმართებაში გამყარდა). ამ სამი ვალუტიდან ლირა ყველაზე მეტად შესუსტდა (190.82%), მაშინ, როდესაც დოლარმა ლართან მიმართებაში „მხოლოდ“ 57.08%-ით მოიმატა. თუმცა, მიუხედავად ვალუტების ცვლილებებში განსხვავებული მასშტაბებისა, მათი მიმართულება მსგავსია. მაგალითად, ლირა და ლარი 2018 წლამდე „მხარდამხარ“ იცვლებოდა, ხოლო რუბლი და ლარი 2017 წლიდან პარალელურ გზას მიჰყვებოდა.


გრაფიკი 1. აშშ დოლარი შერჩეულ ვალუტებთან მიმართებაში



ამ ურთიერთკავშირის გასაზომად და ასახსნელად ეკონომისტები დახვეწილ ეკონომეტრიკულ მოდელებს იყენებენ, რომლებიც მრავალ წელს და ცვლადს მოიცავს. არა-ეკონომისტებმა შეიძლება მიიჩნიონ, რომ ეს მოდელები ზედმეტად „ეზოთერულია“ და უფრო მარტივია ინტუიტიური, „გულუბრყვილო“ მოდელის გამოყენება ლარსა და სხვა ვალუტებს შორის კორელაციის გამოთვლის მეშვეობით. ცხადია, მჭიდრო ეკონომიკური კავშირი რეგიონის სხვა ქვეყნებთან (რუსეთი, თურქეთი ან აზერბაიჯანი) შეუძლია ახსნას, თუ რატომ იცვლება ლარი სხვა ვალუტებთან უნისონში და ლარის აშშ დოლართან მიმართებაში გაუფასურებისთვისაც მარტივი ახსნა გვექნებოდა. მაგალითად, თუ ქართველი მუშა თურქეთში ხელფასს ლირაში იღებს, რომელსაც შემდეგ საქართველოში გადმოსარიცხად აშშ დოლარში ახურდავებს, თურქული ლირის აშშ დოლარის მიმართ გაუფასურება თავისთავად იგულისხმებდა ქვეყანაში ნაკლები აშშ დოლარის შემოდინებას, რაც საქართველოს შიდა ვალუტის ბაზარზე აშშ დოლარის ფასის ზრდას გამოიწვევდა.



თუმცა, ამ ბლოგით გვსურს ის ნაკლოვანებები წარმოვაჩინო, რომლებიც ვალუტის მოკლევადიანი ცვლილებების გულუბრყვილო მიდგომით (მარტივი კორელაციების) ახსნას ახლავს თან. თუ საქართველოს ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყრდნობით ლარსა და სხვა 40 ვალუტას შორის სხვადასხვა პერიოდში მარტივ კორელაციას გამოვითვლით (იხ. ცხრილი #1), ქართულ ლარსა და რუსულ რუბლს შორის კორელაცია უკანასკნელი 5 წლის მანძილზე 0.85-ია და 2006 წლის ივნისიდან 2013 წლის ივნისამდე (ქართულ ექსპორტზე რუსული ემბარგოს პერიოდი) ის მხოლოდ 0.45-ს შეადგენდა. უკანასკნელი 5 წლის მანძილზე კორელაციის კოეფიციენტი თურქულ ლირასთან 0.81-ია, ხოლო აზერბაიჯანულ მანათთან მიმართებაში 0.89-ს უტოლდება.



შესაძლოა, ეს შედეგები ძალიან ლოგიკურად მოგვეჩვენოს, ვინაიდან ეს ქვეყნები ჩვენს მთავარ სავაჭრო პარტნიორებსა და ფულადი გზავნილებისა და ტურიზმის შემოსავლის ძირითად წყაროს წარმოადგენენ; მათი ვალუტის ცვლილებები ლარზე აღნიშნული და მოლოდინების არხების მეშვეობით აისახება. თუმცა ვხედავთ, რომ კორელაციის კოეფიციენტები ბელარუსულ რუბლთან, უკრაინულ გრივნასთან, ქუვეითურ დინართან, ნორვეგიულ კრონსა და შვედურ კრონასთან მიმართებით 0.9-ზე მაღალია, რაც ჩვენს წინა დასკვნებს ეჭვქვეშ აყენებს. ამის დადებითი მხარე ის გახლავთ, რომ პირველ ცხრილში მოცემული მაღალი კორელაციები თითქმის ყველა ქვეყანასთან იმაზე მიგვანიშნებს, რომ ამ სავალუტო კურსებზე ერთი და იგივე ფაქტორები მოქმედებდა (განსაკუთრებით, უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში); ეს ფაქტორებია აშშ დოლარის გლობალური გამყარება ან/და ნავთობის ფასების ცვლილება მსოფლიო ბაზრებზე. იმისათვის, რომ ამ გავლენების განცალკევება შევძლოთ, საჭიროა დახვეწილი, „ეზოთერული“ მოდელების გამოყენება.


ცხრილი 1. ქართული ლარის გაცვლითი კურსის კორელაცია სხვა ვალუტებთან



შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ლარის აშშ დოლარის მიმართ მოკლევადიანი გაუფასურების მიზეზების შესახებ დისკუსია კონკრეტულ პასუხებს არ გვაძლევს. მიმდინარე ანგარიშისა და კაპიტალის ნაკადების შესახებ მონაცემების სიღრმისეული ანალიზის გარეშე ნებისმიერი ერთმნიშვნელოვანი ახსნა საუკეთესო შემთხვევაში უბრალო ვარაუდი იქნება, უარეს შემთხვევაში – ტყუილი. იმის გათვალისწინებით, რომ თურქეთში განვითარებულმა სავალუტო კრიზისმა და პოლიტიკურმა არასტაბილურობამ საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც; ან შესაძლოა მონაცემებმა სულ სხვა დასკვნებამდე მიგვიყვანოს – დავიცადოთ და ვნახოთ...


კომერსანტი


თეგები:
ISET ლარი



9 აპრილი - ქართული ლარი, თურქული ლირა და სომხური დრამი უმნიშვნელოდ გამყარდა

9 აპრილი - ქართული ლარი, თურქული ლირა და სომხური დრამი უმნიშვნელოდ გამყარდა
access_time2020-04-09 19:00:54
კორონავირუსის უარყოფითი ეფექტი რეგიონში ყველაზე მკვეთრად ქართული ლარის კურსზე აისახა, მარტის დასაწყისიდან ლარის მნიშვნელოვანი გაუფასურება დაიწყო და წლის დასაწყისთან შედარებით, დაახლოებით 22%-ით გაუფასურდა. Bloomberg-ის სავაჭრო სისტემაშიც ბოლო პერიოდის განმავლობაში ლარი ძირითადად მკვეთრად უფასურდებოდა, რეგიონის ვალუტის კურსები კი ან მცირედით და ეტაპობრივად უფასურდება, ან მყარდება.   ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული 8 აპრილის ვაჭრობის შედეგად, ქართული ლარის კურსი...

დარგები, რომელიც პანდემიის დასრულების შემდეგ გაკოტრების წინაშე აღმოჩნდება-ირაკლი ბერძენაძე

დარგები, რომელიც პანდემიის დასრულების შემდეგ გაკოტრების წინაშე აღმოჩნდება-ირაკლი ბერძენაძე
access_time2020-04-09 18:00:52
ევროპის ლიბერალური ეკონომიკის ასოციაციის საერთაშორისო ეკონომიკური ექსპერტი ირაკლი ბერძენაძე facebook-ში პოსტს აქვეყნებს, რომელსაც „კომერსანტი“ უცვლელად გთავაზობთ: „კორონავირუსის პანდემია აუცილებლად დასრულდება მაქსიმუმ 2 თვის ვადაში, მაგრამ სექტორები, რომლებიც აღმოჩნდებიან ღრმა ფინანსურ კრიზისში და გარკვეულწილად გაკოტრების წინაშე იქნება შემდეგი: 1) უძრავი ქონების ბაზარი - (კომერციული და საცხოვრებელი ბინების გაქირავება, მშენებლობა).2) ტურიზმი (სასტუმრო, AirBnb ზე...

საერთაშორისო მისიების ღია წერილი საქართველოს მთავრობასა და ხალხს - „საჭიროა დაუცველი ბიზნესებისა და მოსახლეობის მხარდაჭერა, რომ შოკს გაუძლონ“

საერთაშორისო მისიების ღია წერილი საქართველოს მთავრობასა და ხალხს - „საჭიროა დაუცველი ბიზნესებისა და მოსახლეობის მხარდაჭერა, რომ შოკს გაუძლონ“
access_time2020-04-09 14:31:25
საქართველოში მოქმედი საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციების წარმომადგენლები და დიპლომატები საქართველოს მთავრობასა და ხალხს ღია წერილით მიმართავენ. ღია წერილი მსოფლიო ბანკმა გაავრცელა. წერილში პანდემიისგან გამოწვეულ პრობლემებთან გასამკლავებლად საქართველოს მზაობასა და ქვეყნის მხარდაჭერაზეა საუბარი. „COVID-19–ის პანდემია და მასთან დაკავშირებული ეკონომიკური კრიზისი უპრეცედენტო სისწრაფით ღრმავდება და მსოფლიოს ეკონომიკას რეცესიისკენ...

რუსეთში კარანტინის პირველივე კვირას ტანსაცმლის გაყიდვები განულდა

რუსეთში კარანტინის პირველივე  კვირას ტანსაცმლის გაყიდვები განულდა
access_time2020-04-09 18:30:46
„სბერბანკის“ ინფორმაციით, პირველივე არასამუშაო კვირა რუსეთში, რომელიც 30 მარტიდან 5 აპრილამდე გაგრძელდა, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის მაღაზიებისთვის კრახის დასაწყისი გახდა, მოთხოვნა პრაქტიკულად განულდა - რეალიზაცია 94,2 პროცენტით შემცირდა. ავეჯსა და ინტერიერის ნივთებზე მოთხოვნა რუსეთში 81 პროცენტით დაეცა, ხოლო ტექნიკა და ელექტრონიკის გაყიდვები 58 პროცენტამდე შემცირდა. თუმცა, რუსებმა მოიმარაგეს ღვინო, საკვები და წამლები. სხვა სფეროებს კრიზისის...

Bloomberg: კორონავირუსის ეპიდემიის გამო გლობალური ეკონომიკა 5 ტრილიონ დოლარს დაკარგავს

Bloomberg: კორონავირუსის ეპიდემიის გამო გლობალური ეკონომიკა 5 ტრილიონ დოლარს დაკარგავს
access_time2020-04-09 15:00:23
გლობალური ეკონომიკის მთლიანი ზიანი ახალი კორონავირუსის გავრცელების გამო, ორ წელიწადში 5 ტრილიონ დოლარზე მეტი იქნება, - წერს Bloomberg-ი. პუბლიკაციაში აღნიშნულია, რომ „მსოფლიო ღრმა რეცესიაში შედის, რადგან ხელისუფლებებმა ვირუსის გამო კერძო ბიზნესს უბრძანეს, შეწყვიტონ მუშაობა და ხალხი დარჩეს სახლში.“ თუმცა, პროგნოზის მიხედვით, ვარდნა შეჩერდება, ქვეყნების ეკონომიკებს დანაკარგების ანაზღაურებისთვის საკმაოდ დრო დასჭირდებათ , - აღნიშნულია...


მსგავსი სიახლეები

up