ISET : თურქეთის სავალუტო კრიზისმა საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც

ISET : თურქეთის სავალუტო კრიზისმა საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც

access_time2019-06-05 11:00:53


ბოლო პერიოდში ლარი აშშ დოლარის მიმართ გაუფასურებასთან დაკავშირებით ISET-მა ანალიზი გააკეთა, თუმცა საბოლოო მიზეზი მაინც გაურკვეველი დარჩა  ლარის აშშ დოლარის მიმართ მოკლევადიანი გაუფასურების მიზეზების შესახებ დისკუსია კონკრეტულ პასუხებს არ გვაძლევს. მიმდინარე ანგარიშისა და კაპიტალის ნაკადების შესახებ მონაცემების სიღრმისეული ანალიზის გარეშე ნებისმიერი ერთმნიშვნელოვანი ახსნა საუკეთესო შემთხვევაში უბრალო ვარაუდი იქნება, უარეს შემთხვევაში – ტყუილი, - ასეთია  რეიტინგული  კვლევითი ინსტიტუტის დასკვნა.  


 

კვლევის შედეგებს კომერსანტი უცვლელად გთავაზობთ: 


ქართულმა ვალუტამ დაახლოებით რვა თეთრით იკლო და მედიაში, პოლიტიკურ წრეებსა და ექსპერტებს შორის მღელვარების მორიგი ტალღა გამოიწვია. მთავრობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ეს მხოლოდ მოკლევადიანი მერყეობაა, რომელიც გამოწვეულია უარყოფითი მოლოდინებით, თურქული ლირის გაუფასურებით და დოლარის გლობალური გამყარებით და, შესაბამისად, ბოლოდროინდელი მოვლენები დაკავშირებული არ არის ეკონიმიკის ფუნამენტურ ფაქტორებთან; მეორე მხრივ, ოპოზიციის წევრებმაც არ დააყოვნეს და ლარის გაუფასურების მიზეზად არაკომპეტენტური ფისკალური და მონეტარული პოლიტიკა დაასახელეს.


უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთ მოკლე ვადაში შეუძლებელია ზუსტად განისაზღვროს ლარის გაცვლით კურსზე მოქმედი ფაქტორები. ამის მიზეზი, ძირითადად, მონაცემების ხელმისაწვდომობა ან, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, მონაცემების არარსებობაა; მაისის თვის ვაჭრობის მაჩვენებლები, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები, ფულადი გზავნილებიდან და ტურიზმიდან შემოსული თანხები ჯერჯერობით უცნობია. ამიტომ ნებისმიერი მცდელობა, ავხსნათ ბოლოდროინდელი რყევები მაკროეკონომიკური ფაქტორებით, მხოლოდ ზოგადი ვარაუდია. თუმცა თურქული ლირის რყევების მოშველიება ლარის ყველა „პრობლემის“ ასახსნელად უფრო ლოგიკური (და ამავე დროს, მარტივი) გზაა მომაბეზრებელი ჟურნალისტების თავიდან მოსაშორებლად.


ერთი შეხედვით, თითქოს ადვილია ამ ორი ვალუტის „თანამოძრაობის“ დასკვნამდე მისვლა. ურთიერთკავშირის დასადგენად, შეგვიძლია უბრალოდ შევხედოთ ვალუტის კურსის ცვლილებებს აშშ დოლართან მიმართებაში. გრაფიკი #1 გვიჩვენებს აშშ დოლარის ქართულ ლართან, რუსულ რუბლსა და თურქულ ლირასთან მიმართებაში გამყარების დინამიკას უკანასკნელი ხუთი წლის მანძილზე (აღმასვლა ნიშნავს, რომ აშშ დოლარი მოცემულ ვალუტასთან მიმართებაში გამყარდა). ამ სამი ვალუტიდან ლირა ყველაზე მეტად შესუსტდა (190.82%), მაშინ, როდესაც დოლარმა ლართან მიმართებაში „მხოლოდ“ 57.08%-ით მოიმატა. თუმცა, მიუხედავად ვალუტების ცვლილებებში განსხვავებული მასშტაბებისა, მათი მიმართულება მსგავსია. მაგალითად, ლირა და ლარი 2018 წლამდე „მხარდამხარ“ იცვლებოდა, ხოლო რუბლი და ლარი 2017 წლიდან პარალელურ გზას მიჰყვებოდა.


გრაფიკი 1. აშშ დოლარი შერჩეულ ვალუტებთან მიმართებაში




ამ ურთიერთკავშირის გასაზომად და ასახსნელად ეკონომისტები დახვეწილ ეკონომეტრიკულ მოდელებს იყენებენ, რომლებიც მრავალ წელს და ცვლადს მოიცავს. არა-ეკონომისტებმა შეიძლება მიიჩნიონ, რომ ეს მოდელები ზედმეტად „ეზოთერულია“ და უფრო მარტივია ინტუიტიური, „გულუბრყვილო“ მოდელის გამოყენება ლარსა და სხვა ვალუტებს შორის კორელაციის გამოთვლის მეშვეობით. ცხადია, მჭიდრო ეკონომიკური კავშირი რეგიონის სხვა ქვეყნებთან (რუსეთი, თურქეთი ან აზერბაიჯანი) შეუძლია ახსნას, თუ რატომ იცვლება ლარი სხვა ვალუტებთან უნისონში და ლარის აშშ დოლართან მიმართებაში გაუფასურებისთვისაც მარტივი ახსნა გვექნებოდა. მაგალითად, თუ ქართველი მუშა თურქეთში ხელფასს ლირაში იღებს, რომელსაც შემდეგ საქართველოში გადმოსარიცხად აშშ დოლარში ახურდავებს, თურქული ლირის აშშ დოლარის მიმართ გაუფასურება თავისთავად იგულისხმებდა ქვეყანაში ნაკლები აშშ დოლარის შემოდინებას, რაც საქართველოს შიდა ვალუტის ბაზარზე აშშ დოლარის ფასის ზრდას გამოიწვევდა.



თუმცა, ამ ბლოგით გვსურს ის ნაკლოვანებები წარმოვაჩინო, რომლებიც ვალუტის მოკლევადიანი ცვლილებების გულუბრყვილო მიდგომით (მარტივი კორელაციების) ახსნას ახლავს თან. თუ საქართველოს ეროვნული ბანკის მონაცემებზე დაყრდნობით ლარსა და სხვა 40 ვალუტას შორის სხვადასხვა პერიოდში მარტივ კორელაციას გამოვითვლით (იხ. ცხრილი #1), ქართულ ლარსა და რუსულ რუბლს შორის კორელაცია უკანასკნელი 5 წლის მანძილზე 0.85-ია და 2006 წლის ივნისიდან 2013 წლის ივნისამდე (ქართულ ექსპორტზე რუსული ემბარგოს პერიოდი) ის მხოლოდ 0.45-ს შეადგენდა. უკანასკნელი 5 წლის მანძილზე კორელაციის კოეფიციენტი თურქულ ლირასთან 0.81-ია, ხოლო აზერბაიჯანულ მანათთან მიმართებაში 0.89-ს უტოლდება.



შესაძლოა, ეს შედეგები ძალიან ლოგიკურად მოგვეჩვენოს, ვინაიდან ეს ქვეყნები ჩვენს მთავარ სავაჭრო პარტნიორებსა და ფულადი გზავნილებისა და ტურიზმის შემოსავლის ძირითად წყაროს წარმოადგენენ; მათი ვალუტის ცვლილებები ლარზე აღნიშნული და მოლოდინების არხების მეშვეობით აისახება. თუმცა ვხედავთ, რომ კორელაციის კოეფიციენტები ბელარუსულ რუბლთან, უკრაინულ გრივნასთან, ქუვეითურ დინართან, ნორვეგიულ კრონსა და შვედურ კრონასთან მიმართებით 0.9-ზე მაღალია, რაც ჩვენს წინა დასკვნებს ეჭვქვეშ აყენებს. ამის დადებითი მხარე ის გახლავთ, რომ პირველ ცხრილში მოცემული მაღალი კორელაციები თითქმის ყველა ქვეყანასთან იმაზე მიგვანიშნებს, რომ ამ სავალუტო კურსებზე ერთი და იგივე ფაქტორები მოქმედებდა (განსაკუთრებით, უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში); ეს ფაქტორებია აშშ დოლარის გლობალური გამყარება ან/და ნავთობის ფასების ცვლილება მსოფლიო ბაზრებზე. იმისათვის, რომ ამ გავლენების განცალკევება შევძლოთ, საჭიროა დახვეწილი, „ეზოთერული“ მოდელების გამოყენება.


ცხრილი 1. ქართული ლარის გაცვლითი კურსის კორელაცია სხვა ვალუტებთან



შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ლარის აშშ დოლარის მიმართ მოკლევადიანი გაუფასურების მიზეზების შესახებ დისკუსია კონკრეტულ პასუხებს არ გვაძლევს. მიმდინარე ანგარიშისა და კაპიტალის ნაკადების შესახებ მონაცემების სიღრმისეული ანალიზის გარეშე ნებისმიერი ერთმნიშვნელოვანი ახსნა საუკეთესო შემთხვევაში უბრალო ვარაუდი იქნება, უარეს შემთხვევაში – ტყუილი. იმის გათვალისწინებით, რომ თურქეთში განვითარებულმა სავალუტო კრიზისმა და პოლიტიკურმა არასტაბილურობამ საქართველოს ეკონომიკაზე გავლენა 2019 წლის პირველ კვარტალში უკვე მოახდინა, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ იმავეს უნდა ველოდოთ მომავალშიც; ან შესაძლოა მონაცემებმა სულ სხვა დასკვნებამდე მიგვიყვანოს – დავიცადოთ და ვნახოთ...


კომერსანტი


თეგები:
ISET ლარი



თემურ მიქელაძე კორონავირუსისგან დასაცავად რეკომენდაციებს იძლევა

თემურ მიქელაძე კორონავირუსისგან დასაცავად რეკომენდაციებს იძლევა
access_time2020-02-27 14:00:54
საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა გუშინ დაფიქსირდა.საზოგადოებას პედიატრი თემურ მიქელაძე „კომერსანტის“ საშუალებით კორონავირუსისგან დასაცავად რეკომენდაციას აძლევს.   „პირველი არ აყვეთ პანიკას. ერთ პაციენტთან დადასტურებული ვირუსი და ისიც მსუბუქი ფორმაში არ იძლევა გავრცელების მაღალი რისკის საშუალებას. მსოფლიო მასტაბით 15 წლამდე ასაკის ბავშვებში გვაქვს ერთეული შემთხვევა და ისიც იოლ ფორმებში.  4%-ის შემთხვევაში დაავადება...

ივა ჭყონია: „საკვები პროდუქტების დეფიციტი საქართველოში არ შეიქმნება“

ივა ჭყონია: „საკვები პროდუქტების დეფიციტი საქართველოში არ შეიქმნება“
access_time2020-02-27 13:05:43
გუშინ საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა. ვირუსი დაუდასტურდა საქართველოს მოქალაქეს, 50 წლის მამაკაცს, რომელიც ქვეყანაში ირანიდან, აზერბაიჯანის გავლით შემოვიდა. მას შემდეგ რაც საქართველოში კორონავირუსის შემთხვევა ოფიციალურად დადასტურდა, მოსახლეობის ნაწილმა სუპერმარკეტებში პროდუქტების მომარაგება დაიწყო. სოციალურ ქსელში ვრცელდებოდა ფოტოები, სადაც ჩანს თუ როგორ იმარაგებენ საკვებ პროდუქტებს...

„PSP იმედოვნებს, რომ პირბადეებით ქსელი 2-3 დღეში, ხოლო ანსტისეპტიკური გელი დღის ბოლომდე შეივსება “

„PSP იმედოვნებს, რომ პირბადეებით ქსელი 2-3 დღეში, ხოლო ანსტისეპტიკური გელი დღის ბოლომდე შეივსება “
access_time2020-02-27 12:05:22
ფარმაცევტული კომპანიები პირბადეების და ანტისეპტიკური გელების შესყიდვებთან დაკავშირებით მოლაპარაკებებს ყოველდღიურ რეჟიმში აწარმოებენ. როგორც „კომერსანტს“  PSP-ში განუცხადეს, მოლაპარაკებები  ერთი თვეა აქტიურ რეჟიმში მიმდინარეობს და იმედს გამოთქვამენ, რომ 2-3 დღეში პირბადეებით ქსელები მომარაგდება. „ახლა მოლაპარაკების რეჟიმი მიმდინარეობს,ყოველდღიურ რეჟიმში მიდის პროცესი.რაც შეეხება ფასს, ბოლო დღემდე ჩვენთან ერთი ცალი პირბადე 15 თეთრი ღირდა და...

ჯანდაცვის სამინისტრო კომპანიებს პირბადეების მარაგების დროულად შევსების დავალებას აძლევს და მოუწოდებს, მათი რეალიზაცია „შესაბამის ფასში“ მოახდინოს

ჯანდაცვის სამინისტრო კომპანიებს პირბადეების მარაგების დროულად შევსების დავალებას აძლევს და მოუწოდებს, მათი რეალიზაცია „შესაბამის ფასში“ მოახდინოს
access_time2020-02-27 11:52:49
ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ მწარმოებლებსა და შემომტანებს პირბადეების მარაგების მყისიერად შევსება დაავალა.„ინტერპრესნიუსის“ კითხვაზე, როდის შეივსება ფარმაცევტულ ბაზარზე პირბადეების დეფიციტი, სამინისტროში პასუხი არ აქვთ, თუმცა ამბობენ, რომ დავალება უკვე გაცემულია. ამასთან, სამინისტრო მოუწოდებს კომპანიებს, პირბადებიის რეალიზაცია შესაბამისს ფასსში მოახდინონ. შეგახსენებთ, რომ საქართველოში ახალი...

გიორგი გახარია - ჩვენ პანიკის საფუძველი არ გვაქვს

გიორგი გახარია - ჩვენ პანიკის საფუძველი არ გვაქვს
access_time2020-02-27 10:13:23
ჯანდაცვის სამინისტრო, შესაბამისი უწყებები და შექმნილი საკოორდინაციო უწყებათაშორისი საბჭო სიტუაციას სრულად აკონტროლებენ, პანიკის საფუძველი არ გვაქვს, - ამის შესახებ საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ მთავრობის სხდომაზე კორონავირუსთან დაკავშირებით განაცხადა. მთავრობის მეთაურის თქმით, ყველამ უნდა გაითვალისწინოს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციები, რომლებიც უკვე რამდენიმე დღეა, საინფორმაციო საშუალებებით ვრცელდება. „აქტიურად...


მსგავსი სიახლეები

up