geo eng rus
ორშაბათი, 26 ივნისი, 2017. 07:45
დამოუკიდებელი დირექტორების როლი ახალ პარადიგმაში
2017-06-14 10:51:28
+
-

თანამედროვე, მობილურ და ძალიან სწრაფად ცვალებად სამყაროში კორპორაციების სამეთვალყურეო საბჭოს წევრთა როლი ძალიან მნიშვნელოვანი და მრავალფეროვანია. საბჭოს დამოუკიდებელ წევრებს მხოლოდ საზედამხედველო ფუნქცია არ აკისრიათ. ისინი აქტიურ მონაწილეობას უნდა იღებდნენ კომპანიის სტრატეგიის შემუშავება-განვითარებაში, კომპანიისთვის სასურველი კადრების შერჩევაში, აქციონერებთან და პოტენციურ ინვესტორებთან ურთიერთობაში. იმისათვის რომ, საბჭოს თითოეულმა წევრმა კომპანიის წინაშე არსებულ გამოწვევებს ღირსეულად უპასუხოს და საკუთარ მოვალეობებს თავი გაართვას, საჭიროა კარგად იყვნენ გათვითცნობიერებული კომპანიის ძლიერ და სუსტ მხარეებშიდა შემუშავებული სტრატეგიის დეტალებში.

 

დღეისათვის მაღალგანვითარებული ფინანსური ბაზრების მქონე ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი აშშ-ში, საჯარო კომპანიების უმეტესობას იმაზემეტი დამოუკიდებელი დირექტორი ჰყავს სამეთვალყურეო საბჭოში ვიდრე ოდესმე. ერთი შეხედვით შეიძლება მოგვეჩვენოს, რომ ეს ცალსახად დადებითი მოვლენაა. მაგრამ ისევე როგორც ბევრ სარგებელს, დამოუკიდებელი დირექტორების ბუმსაც მოჰყვება უარყოფითი ფაქტორები. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, დღეისათვის ბევრ კომპანიას საბჭოში ჰყავს დამოუკიდებელი დირექტორები ცოდნის ნაკლებობით, რომელიც დაკავშირებულია კომპანიის ოპერირების ძირითად საკითხებთან. ასევე,არცთუ იშვიათია შემთხვევები, როდესაც დამოუკიდებელ დირექტორებს არ აქვთ შესაბამისი იდენტიფიცირების გრძნობა კომპანიასა თუ აქციონერებთან. ეს არის ის საფრთხე, რომელიც დამოუკიდებელ დირექტორებთან დაკავშირებით კომპანიებმა უნდა გაითვალისწინონ. იმისათვის რომ სარგებელი ორმხრივი იყოს, კომპანიამ საბჭოს დაკოპლექტებისას კანდიდატების არჩევის დროს ბევრი ფაქტორი უნდა გაითვალისწინოს.

 

 

Spencer Stuart Board Index-ის მიხედვით (რომელიც ყოველწლიურად აქვეყნებს სტატისტიკურ მონაცემებს ამერიკულ S&P 500 ინდექსში შემავალი კომპანიების სამეთვალყურეო საბჭოს კომპოზიციასთან და სიახლეებთან დაკავშირებით) 1987 წლისათვის ამერიკაში საჯარო კომპანიების 2%-ს ჰყავდა ერთი დამოუკიდებელი დირექტორი საბჭოში, 15%-ს ჰყავდა ორი და 34%-ს - 3. 2014 წლისათვის კი კომპანიების 58%-ს ჰყავდა ერთი დამოუკიდებელი დირექტორი მაინც, 84%-ს - ორი, 94%-ს კი სამი. მხოლოდ სტატისტიკური მონაცემებიდანაც ჩანს, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში დამოუკიდბელ დირექტორებზე მოთხოვნა გაიზრდა.

 

 

შეიძლება ითქვას რომ განვითარებული ეკონომიკის ქვეყნებში მიაღწიეს მდგომარეობას, როდესაც საბჭოს ძირითადი ნაწილი დაკომპლექტებულია დამოუკიდებელი წევრებით. რაც იმას ნიშნავს რომ თუ დამოუკიდებელია მას არ აქვს კავშირი კომპანიასთან: ანუ ის არ არის აღმასრულებელი გუნდის ყოფილი ან ამჟამინდელი წევრი, არც კომპანიის კომერციული წარმომადგენელი, ყოფილი ან ამჟამინდელი ადვოკატი, დასაქმებული დაა.შ. ანუ საბჭოს დამოუკიდებელი წევრები არ არიან კანდიდატები, ვისაც კომპანიის საქმიანობასა და ყოველდღიურ რუტინაში უფრო მეტი გაეგება, ვიდრე დამოუკიდებელ წევრებს, რომლებიც მათ მიმართ წაყენებული კრიტერიუმებიდან გამომდინარე ნაკლებად ერკვევიან კომპანიის ოპერირების წვრილმან დეტალებში. ეს არის ის უდიდესი გამოწვევა რის წინააღმდეგაც დღეს კომპანიებს უწევთ გამკლავება - ერთის მხრივ კომპანიის ინტერესებიდან და მარეგულირებელი ნორმებიდან გამომდინარე, საბჭოს დამოუკიდებელი წევრებით დაკომპლექტება, მეორეს მხრივ კი დამოუკიდებელი კანდიდატების სწორად შერჩევა და მათი კვალიფიკაციის კომპანიის ინტერესებთან და სტრატეგიასთან მისადაგება.

 

 

1970-80-იან წლებში დაწყებული კომპანიების შთანთქმისა და გაერთიანების აქტიურ პროცესს შედეგად მოჰყვა დამოუკიდბელ დირექტორთა როლის წინ წამოწევა. კომპანიებმა მიმართეს სამეთვალყურეო საბჭოსა და დამოუკიდებელ დირექტორებს რათა მიეღწიათ მმართველობის დამოუკიდებლობისათვის გარე ზეწოლისგან. თუმცა თავდაპირველად საბჭო იყო დაბალანსებული დამოუკიდებელი და არადამოუკიდებელი წევრებით,ახლა კი, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საპირისპირო ტენდენციისკენ მივდივართ. 80-იან წლებში კომპანიების საბჭოების წევრებად ხშირად გვხვდებოდნენ აღმასრულებელი გუნდის ყოფილი ან ახლანდელი წევრები. სამეთვალყურეო საბჭოში დამოუკიდებელი წევრების სიმრავლემ წინ წამოწია რამდენიმე კრიტიკული საკითხი - რამდენად ერგებიან ისინი კომპანიის ინტერესებს და რამდენად შესაბამისია მათი კვალიფიკაცია კორპორაციის მიზნებთან?

 

 

კამათი დამოუკიდებელი დირექტორების როლზე ადრიდანვე დაიწყო, მაგრამ შემდეგ იყო Enron-ის, WorldCom-ისა და სხვა გახმაურებული სკანდალები, რის შემდეგაც კორპორაციული მართვის სხვა საკითხები უკანაპლანზე გადაწია გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების საკითხებმა,რაშიც დამოუკიდებელ დირექტორებს მართლაც უდიდესი როლი ეკისრებოდათ და ახლაც აკისრიათ. ათვითცნობიერებენ რა იმას, თუ რამხელა მნიშვნელობა აქვს საბჭოს შემადგენლობას ანგარიშვალდებულებისა და აქციონერებთან და ინვესტორებთან ურთიერთობისთვის, ბევრი კომპანიის წარმომადგენელი უკვეხაზს უსვამს ფაქტს, რომ მათ შეცვალეს მიდგომა დამოუკიდებელი დირექტორების შერჩევასთან დაკავშირებით - თუ წლების წინ პრიორიტეტული დამოუკიდებლობის კრიტერიუმები იყო, ახლა კიდევ უფრო დიდი ყურადღება ექცევა კანდიდატების კვალიფიკაციას, გამოცდილებასა და,კომპანიის საქმიანობიდან გამომდინარე, მათი განათლების სფეროს.

 

 

 

დამოუკიდებელი დირექტორი არის კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი, რომელსაც არ აქვს კომპანიასთან ინტერესთა კავშირი. მიუხედავად იმისა, რომ თეორიულად კარგად არის ცნობილი დამოუკიდებელი დირექტორების უფლება-მოვალეობები და ეს მათ კონტრაქტებშიც არისგაწერილი, ხშირია შემთხვევა, როდესაც საბჭოს დამოუკიდებელ წევრებს ედავებიან ზედმეტ სიახლოვეს მენეჯმენტთან. იმისათვის რომ შევაფასოთ რამდენად დამოუკიდებელი არიან დამოუკიდებელი დირექტორები, აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ის პასუხისმგებლობები რაც მათ აქვთ,გარემო პირობები რა გარემოშიც უწევთ მუშაობა და ის მოთხოვნები, რასაცმათ კომპანია უყენებს. არააღამასრულებელ თანამდებობაზე ყოფნა ნიშნავსიმას, რომ მას აქვს ინფორმაციაზე ნაკლები წვდომა, ამავე დროს კი მოეთხოვება აქტიური მონაწილეობის მიღება სტრატეგიისა და ფინანსური ანგარიშების შემუშავებაში, მმართველობით საკითხებში, რისკ-მენეჯმენტში, მარეგულირებელ ორგანოებთან, აქციონერებთან და ინვესტორებთან ურთიერთობაში. მოქმედი გარე ფაქტორების გათვალისწინებით კომპანიის წინაშე ხშირად დგას შემდეგი გამოწვევები:

 

 

1. უფროსი მენეჯმენტის/საბჭოს წევრების გადინება: დღეს, როდესაც არის სტარტაპების ბუმი, აღმასრულებელი თუ სამეთვალყურეო გუნდისბევრი წევრი კონტრაქტის ვადის ამოწურვამდე ტოვებს თანამდებობას, ამის მიზეზი შეიძლება გახდეს საკუთარი საქმის წამოწყების სურვილი, კარიერული წინსვლის საბაბი ან კომპანიის მესაკუთრეებთან/მმართველ რგოლთან შეუთანხმებლობა. ეს ტრენდი ძალიან საზიანო შეიძლება აღმოჩნდეს კომპანიის გრძელვადიანი მიზნებისა და სტრატეგიისათვის. გრძელვადიანი სტრატეგიის ხარვეზები კი ერთ-ერთი უმთავრესი ფაქტორია, რაც ხშირ შემთხვევაში კომპანიის წარუმატებლობას განაპირობებს.

 

 

2. ხარისხის კონტროლი და ინფორმაციის გამჟღავნებასთან დაკავშირებული საკითხები: ფინანსურ ბაზრებზე დღეს არსებული ლანდშაფტის პირობებში, მნიშვნელოვანია უმაღლესი სტანდარტების დაცვა ხარისხის კონტროლისა და ინფორმაციის გამჟღავნება-ღიაობის საკითხებთან დაკავშირებით. ეს ის ფაქტორებია, რაც დიდწილად განსაზღვრავს კომპანიის მომავალ შესაძლებლობებსა და რეპუტაციას ბაზარზე. ამ პროცესში უმნიშვნელოვანესია სამეთვალყურეო საბჭოს როლი.

 

 

3. ყალბი ინფორმაციის გავრცელება: უმნიშვნელოვანესია ინტერნეტის ფაქტორის გათვალისწინება. სხვადასხვა წყაროს საშუალებით კომპანიაშეიძლება აღმოჩნდეს კომპანიის სახელით ყალბი ანგარიშების, განცხადებების და მსგავსი ინფორმაციის გავრცელების მსხვერპლი, რასაც სინამდვილეში არ აქვს კავშირი კომპანიასთან. ამან შეიძლება უარყოფითად იმოქმედონ კომპანიის საქმიანობაზე.

 

 

4. საიდუმლო გარიგებები/ინფორმაციის გაჟონვა: ასევე თანამედროვე ტექნოლოგიური წინსვლის თანმდევია ის, რომ მედიაში და სოციალურ ქსელებზე ხშირად და ძალიან მარტივად, ამავე დროს სწრაფი ტემპით ჟონავს კონფიდენციალური ინფორმაცია კომპანიის ამა თუ იმ გარიგების, ან ზოგადად მისი საქმიანობის შესახებ.

 

 

5. მენტალური ფასეულობები და გლობალური მარეგულირებელი ნორმები: კომპანიებმა, რომლებიც აპირებენ გლობალურ ასპარეზ ზეგასვლას აუცილებლად უნდა გაითვალისწინონ არა მხოლოდადგილობრივი, არამედ მრავალფეროვანი, გლობალური სამართლებრივ რეგულაციები. კომპანიების წინაშე ზემოთ განხილული გამოწვევების შესაბამისად, დამოუკიდებელი დირექტორების კანდიდატების შერჩევისას კომპანიამ უნდა გაითვალისწინოს შემდეგი ფაქტორები: 1. ზოგადი შესაძლებლობები: საბჭოს დამოუკიდებელი წევრობის კანდიდატების ზოგადი უნარები, გამოცდილება და ამ უნარებისა დასტაჟის შესაბამისობა კომპანიის გრძელვადიან მიზნებთან. 2. დროის ფაქტორი: დროის ის მოცულობა, რაც შეიძლება დამოუკიდებელმა დირექტორმა კომპანიასთან მუშაობისას დახარჯოს. აქ არ იგულისხმება მხოლოდ წლიურ შეკრებებზე დასწრება, კომპანიის შესახებ სრული ინფორმაციის მიღება დიდ დროით რესურსს მოითხოვს. ამიტომაც გასათვალისწინებელია ის, თუ კანდიდატი რამდენად თავისუფალია და რამდენად ექნება მას საკმარისი დრომოვალეობებისათვის თავის გასართმევად. 3. ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა: რამდენად უზრუნველყოფსკომპანია იმას, რომ საბჭოს დამოუკიდებელ წევრებს აბსოლუტური წვდომა ჰქონდეთ ინფორმაციაზე და რა პერიოდულობით მიეწოდებათ მათ ეს ინფორმაცია.

 

 

4. დამოუკიდებლობის გარანტია: ნებისმიერი გარემოების გათვალისწინება მნიშვნელოვანია, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს ფაქტი, რომ დამოუკიდებელი დირექტორების შერჩევის დროს მთავარი ფაქტორი მათი დამოუკიდებლობის გარანტიაა და იმის საფუძვლიანად შემოწმება, რომ არანაირი ინტერესთა კონფლიქტი კომპანიასთან არგააჩნიათ.

 

 

5. მოქმედი მარეგულირებელი ნორმები: როგორც ვიცით ბოლოწლების განმავლობაში მარეგულირებელი ნორმები გამკაცრდა.ამიტომაც კომპანიამ ამა თუ იმ კანდიდატთან ხელშეკრულების გაფორმებამდე აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს საკანონმდებლო მოთხოვნები, ხოლო თუ კომპანია გლობალურ სარბიელზე ოპერირებს, მაშინ საერთაშორისო ნორმებიც.

 

 

გამკაცრებული მარეგულირებელი ნორმები მხოლოდ კომპანიებს არ უწესებს ახალ ვალდებულებებს. არსებობს სხვადასხვა სახის სანქციები, რომლებიც შეიძლება დაეკისროთ დამოუკიდებელი დირექტორებს კომპანიის წინაშე აღებული ვალდებულებების დარღვევის ან არასათანადოდ შესრულების გამო. ეს შეიძლება იყოს როგორც რეპუტაციაზე მოქმედი ფაქტორები, ასევე კომპანიისათვის მიყენებული ზარალის გამო ფულადი კომპენსაცია, სამართლებრივ დავებ თანდაკავშირებული დანახარჯები და სხვა. ეს არ იყო ჩვეულებრივი მოვლენა თუნდაც 80-იან წლებში, რაც საბჭოს დამოუკიდებელი წევრების როლს კიდევ უფრო მეტი რისკების წინაშე აყენებს. მოდელი, რომელიც ამ რისკების გათვალისწინებასა და მათთან გამკლავებას გულისხმობს, ჩამოყალიბების ადრეულ ეტაპზეა. ამიტომაც არის მნიშვნელოვანი ყველა გარემო ფაქტორისა და პირობების გათვალისწინებით შესაბამისი უფლება-მოვალეობები დაეკისროს დამოუკიდებელ დირექტორებს და ზუსტად განისაზღვროს თუ რისმიღებას ელის კომპანია სამეთვალყურეო საბჭოს დამოუკიდებელი წევრებისაგან.

 

 

ტარიელ გვალია, დამოუკიდებელ დირექტორთა გაერთიანების გამგეობის წევრი

 

1 Jan, 1970